Қазақстандағы PISA туралы тәуелсіз авторлық жоба

PISA — рейтинг емес, айна

Үш жыл сайын 91 елдің 15 жастағы оқушылары білімін бейтаныс жағдайда қолдана алатынын көрсетеді. Мұнда біз Қазақстанның нәтижелеріне ашық қарап, сабақта нені өзгерту керегін талдаймыз.

PISA 2025 нәтижелері Мұғалімдерге Ата-аналарға

Оқу сауаттылығы шкаласында Қазақстан қай жерде

PISA 2025 · орташа балл

2-деңгей

Қазақстан
385

461
ЭЫДҰ орташасы

2-деңгей — базалық деңгей: оқушы мәтінді түсініп, негізгі ойды таба алады. Қазақстан оқушыларының тек 36%-ы оқу бойынша осы деңгейге жетеді.

PISA 2025 сандармен

Жаратылыстану тұрақты, математика төмендеді, оқу 16 жыл бойы бір орында

ЭЫДҰ тоғызыншы циклдің алғашқы нәтижелерін 2026 жылғы 8 қыркүйекте жариялады. Толық талдамалық пакет 2027 жылдың мамырында күтіледі.

22 680

оқушы барлық өңірдегі 643 білім беру ұйымынан қатысты

420 / 482

балл — жаратылыстану, циклдің негізгі бағыты; бөлшектен кейін — ЭЫДҰ орташасы

414 / 463

балл — математика; 2022 жылы 425 болған

449 / 500

балл — «Цифрлық әлемде оқу» жаңа бағыты

Оқу: 2025 жылы 385 балл, 2009 жылғымен шамалас

* 2015 жылы Қазақстанның нәтижелері салыстыруға келмейді деп танылды. Дереккөз: ЭЫДҰ, PISA 2009–2025.

Оқу — басты олқылық

Базалық деңгейге оқушылардың 36%-ы жетеді. Бұл барлық пәнге қажет дағды: шартты түсінбеген оқушы физика есебін де шығара алмайды.

Озат оқушылар өте аз

Математика бойынша жоғары деңгейлерге (5–6) шамамен 1% жетеді. Жүйе әлсіздерді көтеріп, мықтыларды да өсіруі керек.

Күшті жағы — теңдік

Жаратылыстану бойынша ең ауқатты және ең аз қамтылған отбасылардың балалары арасындағы алшақтық — 41 балл, ЭЫДҰ бойынша орта есеппен 85 балл.

PISA туралы

PISA нені өлшейді және оның ҰБТ-дан айырмашылығы неде

PISA бағдарламаны білуді емес, білімді қолдана алуды тексереді: мәтінді түсіну, деректермен жұмыс істеу, пайымдау және қорытынды жасау.

Programme for International Student Assessment — Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) зерттеуі. 2000 жылдан бері ол үш жыл сайын міндетті білім алуды аяқтауға жақын 15 жастағы оқушыларды бағалайды.

Зерттеуге әр мектеп емес, ғылыми негізде құрылған іріктеме қатысады. Ол бойынша жалпы білім беру жүйесі туралы қорытынды жасауға болады, бірақ жеке оқушы немесе мұғалім туралы емес. Әр қатысушы тапсырмалардың бір бөлігін ғана орындайды, сондықтан жеке PISA балы болмайды.

Қазақстан 2009 жылдан бері қатысып келеді және алты циклден өтті: 2009, 2012, 2015, 2018, 2022 және 2025.

Оқу

Ақпаратты табу, мағынасын түсіну, дереккөз бен дәлелдің сенімділігін бағалау.

Математика

Өмірлік жағдайды математика тіліне аудару, шешу және жауапты тексеру.

Жаратылыстану

Құбылысты түсіндіру, болжамды тексеруді жоспарлау, деректерді талдау. 2025 жылдың негізгі бағыты.

Инновациялық бағыт

Әр циклде өзгереді. 2025 жылы — «Цифрлық әлемде оқу».

Сауалнамалар

Оқушылар мен директорлар мектеп, сабақ, отбасы және цифрлық құрылғылар туралы айтады.

	PISA	ҰБТ
Мақсаты	Білім беру жүйесінің мониторингі	Нақты түлекті жоғары оқу орнына қабылдау туралы шешім
Кім қатысады	15 жастағы оқушылардың іріктемесі	ЖОО-ға түсетіндердің барлығы
Нені өлшейді	Білімді бейтаныс жағдайда қолдануды	Мектеп пәндерін меңгеруді
Оқушы үшін салдары	Жоқ, нәтиже хабарланбайды	Грант және ЖОО-дағы орын
Қаншалықты жиі	Үш жылда бір рет	Жыл сайын

PISA-ға дайындалуға бола ма?

PISA-ға «жаттықтыру» мүмкін емес: тапсырмалар әр жолы жаңа, ал іріктеме кездейсоқ. Бірақ басқа нәрсе мүмкін — әр сабақта мәтінді түсінуге, пайымдауға және деректермен жұмыс істеуге үйрету. Нәтижелер дәл осыны көрсетеді.

Неліктен зерттеуге әр мектеп қатыспайды?

Жүйені сипаттау үшін репрезентативті іріктеме жеткілікті. 2025 жылы Қазақстанда бұл барлық өңірдегі 643 білім беру ұйымы болды.

Менің баламның нәтижесін кім көреді?

Ешкім. PISA жеке балдарды хабарламайды: деректер жасырын және тек ел мен оқушылар топтары деңгейінде талданады.

Неліктен Назарбаев Зияткерлік мектептері ұлттық нәтижеге кірмейді?

НЗМ жеке іріктемемен қатысады. Олардың нәтижелерін ЭЫДҰ бөлек жариялайды, олар ұлттық көрсеткішпен араластырылмайды.

Ресми есептерді қайдан қарауға болады?

ЭЫДҰ сайтында: oecd.org/pisa. Сол жерде барлық елдер бойынша деректері бар интерактивті дашборд та бар.

Мұғалімдерге

Апта тапсырмасы

Әр апта сайын PISA логикасындағы бір тапсырма және оның талдауы: ол нені тексереді және бұл тәсілді өз сабағыңызға қалай көшіруге болады.

Оқу сауаттылығы · бірнеше дереккөз Авторлық оқу тапсырмасы, ЭЫДҰ банкінен емес

А дереккөзі · мектеп газеті

Телефондарды сабақтан алып тастайтын кез келді

№ 12 мектептің директоры қаңтардан бастап бірінші сабақ алдында телефондарды жинап алуды ұсынады. «Оқушылар үнемі алаңдайды, — дейді ол. — Үзілісте ешкім бір-бірімен сөйлеспейді». Ата-аналар комитеті бұл идеяны қолдады.

Б дереккөзі · 8–10 сынып оқушыларының сауалнамасы (240 оқушы)

Сабақта телефонды не үшін пайдаланасыз?

Тапсырма бойынша ақпарат іздеймін58%

Хат алмасамын, әлеуметтік желілер41%

ЖИ чат-ботын пайдаланамын33%

Пайдаланбаймын12%

Бірнеше жауап таңдауға болады. Деректер шартты.

1-сұрақ

Қай дереккөзде пікір, ал қайсысында деректер берілген? Әрқайсысынан бір мысал келтіріңіз.

2-сұрақ

Әйгерім былай деп жазады: «Сауалнама телефондар оқуға кедергі келтіретінін дәлелдейді». Сіз онымен келісесіз бе? Жауабыңызды екі дереккөзге сүйеніп негіздеңіз.

Мұғалімге арналған талдау

Нені тексереді: деректер қорытындыны растай ма, соны бағалай алуды. PISA-да бұл «бағалау және рефлексия» үдерісі, мұндай тапсырмалар әдетте 4–5 деңгейлерге сәйкес келеді.

Толық жауап: келіспеймін немесе ішінара келісемін. Сауалнама 41%-ы алаңдайтынын көрсетеді, бірақ 58%-ы телефонды оқу үшін пайдаланады. «Кедергі келтіреді» деген қорытындыны деректер ішінара ғана растайды.

Жиі кездесетін қате: оқушы А дереккөзіндегі директордың сөзін қайталап келіседі де, сандарға қарамайды.

Өз сабағыңызда: оқушыларға оқулықтан немесе жаңалықтан кез келген тұжырымды беріп, оны тексеру үшін қандай деректер керек екенін сұраңыз.

Сауаттылық деңгейлері қарапайым тілмен

Әр бағыт бойынша алты деңгей мысалдармен: 2-деңгейдегі оқушы не істей алады, ал 5-деңгейдегі оқушы ше.

Кез келген сабақтағы оқу

Математика, физика, тарих мұғалімдеріне арналған қысқа тәсілдер: есеп шартымен, графикпен, дереккөзбен қалай жұмыс істеу керек.

Сабақтағы ЖИ

Қазақстан оқушыларының 80%-ы сабақта ЖИ жауаптарын бағалайтынын айтады. Мұны сыни оқу дағдысына қалай айналдыруға болады.

5 минуттық бейнелер

ЭЫДҰ-ның ашық тапсырмаларын қазақ және орыс тілдерінде талдау.

Ата-аналарға

Отбасы не істей алады

PISA нәтижелері тек мектепке байланысты емес. Үйде жұмыс істейтін және репетиторды қажет етпейтін үш нәрсе.

54%

Мектеп туралы сөйлесіңіз

Ата-анасы аптасына бір рет мектеп істерін талқылайтын оқушылардың үлесі үш жылда 68%-дан 54%-ға төмендеді. «Қандай баға алдың» деп емес, «бүгін не түсініксіз болды» деп сұраңыз.

36%

Бірге оқыңыз

Жасөспірімдердің тек үштен бірі базалық деңгейде оқиды. Күніне он бес минут мақаланы немесе кітапты талқылау — автор не айтқысы келді, сен келісесің бе — дәл PISA өлшейтін дағдыны жаттықтырады.

39%

ЖИ туралы келісіп алыңыз

Оқушылардың осынша бөлігі жазба жұмыстарында чат-боттарды пайдаланады. ЖИ баланың ойын тексергенде пайдалы, ал оның орнын басқанда зиянды. Алдымен өз нұсқасын жазуды сұраңыз.

Талдау

Шешім қабылдайтындарға арналған қысқа шолулар

Төрт бет, бір сұрақ, ЭЫДҰ деректері және Қазақстан үшін қорытындылар.

2027, қаңтар

Неге оқу сауаттылығы өспейді: 16 жылдық деректер

2009 жылдан бері мектепте не өзгерді және не сол күйінде қалды.

Дайындалуда

2027, наурыз

ЖИ, чат-боттар және үй тапсырмалары

Қазақстан оқушылары ЖИ-ді қалай пайдаланады және бұл оқу үшін нені білдіреді.

Дайындалуда

2027, сәуір

Біздің озат оқушыларымыз қайда

Математика бойынша жоғары деңгейлерде шамамен 1%: себептері және халықаралық тәжірибе.

Дайындалуда

2027, мамыр

PISA 2025 бойынша ЭЫДҰ-ның толық есебі

Жарияланған күні үш тілде шолу.

Бақылаудамыз

Автор колонкасы

Он алты жылда бес балл төмен

2009 жылы Қазақстанның 15 жастағы оқушылары оқу бойынша 390 балл жинады. 2025 жылы — 385. Осы уақытта бағдарламалар мен оқулықтар ауысты, цифрлық платформалар мен жаңартылған білім беру мазмұны пайда болды. Ал оқу бойынша нәтиже орнынан жылжымады.

Мұны пандемиямен түсіндіру енді мүмкін емес: тоқырау 2020 жылдан әлдеқайда бұрын басталған. Ресурс тапшылығымен де түсіндіруге болмайды: PISA 2025 деректері бойынша мектептер жақсы жабдықталған, ал оқушылар мұғалімдердің қолдауын жоғары бағалайды.

Басты сұрақ қалады — сабақта не болып жатыр. Балалар күрделі мәтін оқи ма, автормен дауласа ма, дереккөздерді салыстыра ма? Әлде оқу әлі де әдебиет мұғалімінің ісі болып саналады ма? Бұл туралы — қаңтардағы алғашқы талдамалық шолуда.

Автор туралы

Мирас Баймырза

Ұлттық тестілеу орталығының AIT және жасанды интеллект басқармасының басшысы. Қазақстанның жоғары оқу орындарына түсуге арналған жаңа тест — Admissions Insight Test (AIT) әзірлеуге жетекшілік етеді. Тест ETS-пен бірлесіп жасалуда.

Білім беру жетістіктерін бағалау саласында 10 жылдан астам жұмыс істеп келеді: оқу жетістіктерінің ұлттық мониторингі (МОДО), PISA, TIMSS, PIRLS, TALIS, ICILS, PIAAC халықаралық зерттеулері, тесттерді әзірлеу және валидациялау. PISA және TALIS басқарушы кеңестерінде Қазақстан атынан өкілдік етті, Назарбаев Зияткерлік мектептерінде зерттеу жұмысына, соның ішінде жыл сайынғы НЗМ конференциясына жетекшілік етті.

Назарбаев Университеті Білім беру жоғары мектебінің (NUGSE) түлегі. Бұл сайтта халықаралық зерттеулер деректері нені көрсететіні және оларды мектеп пен сынып үшін шешімге қалай айналдыруға болатыны туралы жазады.

ПсихометрияАуқымды зерттеулерБағалаудағы ЖИДәлелге негізделген саясатЗерттеу әлеуетін дамыту

LinkedIn профилі